แนวทางการดูแลรักษาโรคหิด

แนวทางการดูแลรักษาโรคหิด

Clinical Practice Guideline for Scabies

ความนำ
โรคหิด (scabies) เป็นโรคติดเชือผิวหนังที่พบบ่อยโดยเฉพาะอย่างยิ่งในเด็ก ในชุมชนเมือง และใน สภาวะที่มีความเป็นอยู่แออัด ในบางประเทศนันโรคหิดถือเป็นปีญหาสาธารณสุขที่สำคัญ นิยาม ระบาดวิทยาและ สาเหตุ
เกดจากตัวโร Sarcoptes scabiei var hominis ซงเปน ectoparasite ทมวงจรชวตในคน มระยะฟิกตัว ประมาณ 3-6 สัปดาห์ โดยทั่วไปในคนปกติจะมีเชือหิด 5-15 ตัวต่อผ้ป่วย 1 คนแต่,ในภาวะภมิคุ้มกันบกพร่อง,
qj qj =» 7 แผ่นแปะเท้าดีท็อกซ์
ผู้ป่วยที่ไม’สามารถดูแลตนเองได้ และในผู้ป่วยจิตเวชบางรายอาจมีเชือเป็นหลายล้านตัว
โรคหิดเกิดการระบาดแบบ endemic ได้เช่นในเรือนจำ, สถานเลียงเด็ก, บ้านพักคนชรา และใน โรงพยาบาล ดังนันในปีจจุบันจึงยังพบโรคหิดได้อยู่เรื่อยๆ มีการประมาณกันว่าความชุกของโรคหิดนันอาจสูงถึง 300 ล้านรายทั่วโลก การวินิจฉัย
อาศัยประวัติ การตรวจร่างกายและอาจยืนยันการวินิจฉัยโรคโดยการตรวจทางห้องปฏิบัติการ
อาการ
อาการแสดง
อาการคันเป็นอาการสำคัญที่สุดของโรคหิด ซึ่งโดยทั่วไปมักเป็นแบบคันทั่วตัวและคันมาก (generalized and intense itching) ผู้ป่วยมักให้ประวัติว่าคันมากตอนกลางคืน ประวัติสำคัญอีกส่วนหนึ่ง คือ การมีอาการคันในสมาชิกในครอบครัวหรือคนใกล้ชิด
รอยโรคซึ่งเกิดจากการไชของเชือหิดเป็นทางสันที่เรียกว่า burrows ซึ่งเกิดจากการที่เชือตัวเมียไชลง ไปในหนังกำพร้า ถือได้ว่าเป็นรอยโรคจำเพาะสำหรับโรคหิด แต่โดยทั่วไปพบได้ยากเนื่องจาก ผู้ป่วยมักแกะเกา จนรอยโรคดังกล่าวเปลี่ยนไป
รอยโรคที่พบส่วนใหญ่มักเป็นรอยเกา, eczema, ตุ่มแดงโดยเฉพาะ scabiatic nodules ที่บริเวณ อวัยวะเพศชาย หรือพบตุ่มหนองซึ่งเกิดจากการที่มีการติดเชือแบคทีเรียแทรก1ซ้อน ลักษณะสำคัญที่ช่วยในการวินิจฉัยโรค คือ การกระจายของรอยโรคที่มักอยู่ในบริเวณซอกต่างๆ เช่น ซอกนิวมือ, รักแร้, เต้านม, สะดือ, ก้น และอวัยวะเพศ
108

นอกจากรอยโรคดังกล่าวแล้วในเด็กจะพบรอยโรคบริเวณ ใบหน้า, ศีรษะ และฝ่ามือฝ่าเท้าร่วมด้วย รอยโรคลักษณะพิเศษ
ในบางสภาวะ เช่น ภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่อง อาจมีเชือหิดจำนวนมากทำให้ปรากฎรอยโรคเป็นสะเก็ด ทั่วตัว (crusted หรือ Norwegian scabies) ซึ่งสามารถติดต่อได้ง่าย การตรวจทางห้องปฏิฟ้ติการ
เชือหิดนันมีขนาดเล็กมากไม’สามารถเห็นด้วยตาเปล่าได้จึงต้องตรวจด้วยกล้องจุลทรรศน์ การตรวจ รอยโรคโดยเฉพาะจากบริเวณ burrow จะทำให้มีโอกาสพบตัวเชือ, ไข่, เปลือกไข’ (eggshell fragments) หรือแม้กระทั่งอุจจาระ (fecal pellets หรือ scybala) ได้มากขืน เป็นการยืนยันการ วินิจฉัยโรค
การตรวจดังกล่าวควรใช้ mineral oil และไม’ควรใช้ potassium hydroxide เพราะอาจละลาย pellets
11 ฐ)
เด
อย่างไรก็ดีการตรวจพบเชือหิดนันต้องอาศัยความชำนาญของผู้ตรวจ ดังนันการตรวจไม่พบเชือหิดจึง ไม’สามารถ “rule out” การติดเชือได้ในรายที่มีประวัติและอาการแสดงเข้าได้กับโรคหิด ถึงแม้ว่าจะขูดไม’พบ หลักฐานการติดโรค อาจให้การรักษาเป็น therapeutic diagnosis การวินิจฉัยแยกโรค
Eczematous dermatitis รวมทัง contact dermatitis Impetigo
การติดเชือโลน (pediculosis pubis)
อาการคันจากโรคอืนๆ เช่น papular urticaria ภาวะแทรกซ้อน
โดยทั่วไปโรคหิดมักไม่มีภาวะแทรกซ้อนใดๆ แต่ในบางกรณีอาจเกิดการติดเชือแบคทีเรียโดยเฉพาะ Streptococcus pyogenes และ Staphylococcus aureus แทรกซอน และอาจก่อใหเกด acute glomerulonephritis ตามมาได้
การรักษา
การรกษามาตรฐาน (standard treatments)
เนื่องจากเชือหิดเป็น ectoparasite โดยทั่วไปจึงตอบสนองดีต่อการรักษาด้วยยาทา โดยมีข้อแนะนำสำคัญ 3 ประการ คือ
1. ต้องทายาทั่วตัว ตังแต่คอจนจรดปลายนิวเท้า ไม่ใช่ทาเฉพาะในบริเวณรอยโรค โดยเน้นบริเวณซอก ต่างๆรวมทัง ซอกเล็บ
2. ต้องรักษาสมาชิกในครอบครัวที่อยู่ในบ้านเดียวกันและผู้ใกล้ชิดแม้จะไม’มีอาการก็ตาม
3. นอกจากจะให้การรักษากับผู้ป่วยโดยตรงแล้ว เครื่องใช้ที่ติดตัวผู้ป่วย เช่น เสือผ้า ผ้าเช็ดตัว ผ้าปูที่นอน ควรได้รับการซักที่อุณหภูมิสูงกว่า 60°C ในวันรุ่งขืน และทำให้แห้ง หากไม่สามารถทำได้ก็ควรเก็บใน ถุงพลาสติกปิดมิดชิด 48-72 ชั่วโมงเชือก็จะตาย
4. อาจพิจารณายารับประทานปฏิชีวนะโดยเฉพาะในรายที่มีการติดเชือแบคทีเรียแทรก1ซ้อน ยาที่เลือกใช้ได้ คือ
109

1.1% gamma benzene hexachloride (Lindane) ทาทั่วตัว 1 ครังทิงไว้ข้ามคืนแล้วล้างออกในตอนเช้า (หรือ ร¬น ชั่วโมง) และควรทาชำอีกครังใน 7 วัน เพื่อฆ่าตัวอ่อนที่เพิ่งออกมาจากไข่
ใน clinical study ขนาดใหญ่ พบว่าอัตราการหายหลังการรักษาด้วย gamma benzene hexachloride ประมาณร้อยละ 86
ผลข้างเคยงสำคัญของ gamma benzene hexachloride คือ neurotoxicity ดังนันจงควรใช้อย่าง ระมัดระวังในเด็กอายุตํ่ากว่า2ปี และห้ามใช้ในทารกแรกเกิด,เด็กที่นำหนักตํ่ากว่าเกณฑ์มาก,สตรี มีครรภ์/ให้นมบุตร และในผู้,ป่วยที่มี ผิวหนังอักเสบเป็นบริเวณกว้างๆ นอกจากนันยังไม่ควรทา ทันทีหลังอาบนำเนื่องจากยามีโอกาสถูกดูดซึมได้มากขืน
ในต่างประเทศ ถือว่า gamma benzene hexachloride เปนการรักษาทางเลือก หรือ second-line treatment และเลิกจำหน่ายแล้วในบางประเทศ เช่น อังกฤษและออสเตรเลีย 2. 5% Permethrin ใช้ในลักษณะเดยวกับ gamma benzene hexachloride แต่ยาไม’ม neurotoxicity
ใน clinical study ขนาดใหญ่ พบว่าอัตราการหายหลังการรักษาด้วย 5% permethrin อยู่ที่ร้อยละ 91-98
ในสหรัฐอเมริกา Centers for Disease Control and Prevention (CDC) จัด permethrin เป็น first-line topical therapy สำหรับหิด
อย่างไรก็ดี,ในปี พ.ศ. 2552 ยานียังไม’มีจำหน่ายในประเทศไทย
ทางเลือกอื่นสำหรับการรักษา
1. Benzyl benzoate
เป็นยาที่มีราคาไม่แพง และสามารถใช้ในกรณีที่ไม่มียา gamma benzene hexachloride และ permethrin หรือมีข้อห้ามใช้นันอาจพิจารณาใช้ benzyl benzoate ได้ โดยอาจใช้ใน full strength คือ 25% หรือจะเจือจางลง เหลือครึ่งหนึ่งด้วยนำเหลือประมาณ 10 – 12.5 % ที่ผู้,ป่วยสามารถทนได้ เนื่องจากยานีทำให้เกิดอาการแสบร้อน หรือคันยุบยิบได้บ่อย ทาก่อนนอนหลังอาบนำระยะเวลา 1-3 วัน และควรทาชำอีกรอบหนึ่งใน 7 วัน
2. 5-10%) Sulfur ointment
ยานีมีใช้เฉพาะในบางสถาบัน และมีประสิทธิภาพการรักษาน้อยกว่ายาทามาตรฐาน แต่มีความปลอดภัย
และราคาประหยัด แม้ว่าจะมีกลิ่นฉุนและเหนอะหนะ เหมาะสำหรับรักษาเด็กเล็ก สตรีมีครรภ์ ให้นมบุตร การใช้
*”รุ’-*” „ ^„ ’ 4- ^ ~ ^ *
ควรทายาทุกวนอย่างนอย 7 วนกอนนอน หรอทายาต่อเนองกน 3 วน 3 คน
ยาอืนๆ ทมรายงานการใช้ เช่น crotamiton, pyrethrin, tea tree oil, malathion, topical ivermectin และ
สมุนไพรอื่นๆ
ยารับประทาน ได้แก่ Ivermectin เนึ่องจากเป็นยาที่มีราคาสูงจึงควรพิจารณาใช้เฉพาะในรายที่จำเป็น เช่น ผู้ป่วยสูงอายุ (ควรใช้ด้วยความระมัดระวัง)
ผู้,ป่วยที่มีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่องเช่นผู้,ป่วย HIV ผู้ป่วยที่มีความลำบากหรือปีญหาในการทายา
ผู้ป่วย crusted scabies และ ผู้,ป่วยที่มี eczematization มากๆ ซึ่งทำให้มีการซึมผ่านของยาทาเข้าสู่ กระแสโลหิต จนอาจเกิดผลข้างเคียง โดยเฉพาะ neurotoxicity ได้ ผู้ป่วยทม contraindication ต่อยาทา
110

การใช้ยา
ให้ยาในขนาด 150-200 ไมโครกรัมต่อกิโลกรัม การให้ยาครังเดียว มี cure rate ประมาณร้อยละ 70 ซึ่งตํ่ากว่า permethrin ในการศึกษาเดียวกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ อย่างไรก็ดีเมื่อให้’ชำอีกครัง ใน 2 สัปดาห์พบว่าเพิ่ม cure rate เป็นร้อยละ 95 ได้
โดยทั่วไปถือว่า ivermectin เป็นยาที่ปลอดภัย มีรายงานการเกิด encephalopathy แต่น้อยมาก ข้อควรระวัง ควรระวังในภาวะต่างๆ ดังต่อไปนี
1. ภาวะหอบหด
2. ผู้ป่วยสูงอายุ
การรักษา Crusted scabies นันใช้แนวทางเดียวกับ scabies ทั่วๆ ไป โรคสามารถติดต่อได้ง่ายจึงควรแยกผู้ป่วย หลีกเลี่ยงการใช้สิ่งของร่วมกัน การรักษาควรหลีกเลี่ยง lindane เนื่องจากอาจเกิด neurotoxicity ได้ง่าย ผู้เชี่ยวชาญ บางท่านแนะนำให้ใช้ยารับประทาน ivermectin ร่วมกับยาทา อาจพิจารณาการใช้keratolytics ร่วมด้วย
ตารางที่ 1 Level of evidence และ Strength of Recommendation การรักษาโรคหิดด้วยยาต่างๆ
ยา Level of evidence Strength of recommendation
Gamma benzene hexachloride 1 A
Permethrin 1 A
Benzyl benzoate 1 A
Sulfur ointment 1 A
Ivermectin 1 A
การตรวจติดตาม และ การพยากรณ์โรค
– อาการคันอาจคงอยู่ได้อีกถึง 4 สัปดาห์หลังการรักษาแม้จะได้ผลดีก็ตาม ซึ่งส่วนหนึ่งเกิดจาก ปฏิกิริยา hypersensitivity ของผิวหนังผู้ป่วยเอง โดยเฉพาะ scabiatic nodules ซึ่งอาจคงอยู่ได้แม้ว่ารอยโรคหิดจะ หายไปแล้ว ซึ่งอาจรักษาต่อด้วยยาทาสเตอรอยด์
ในบางประเทศมีการแนะนำให้ตรวจคัดกรองหาโรคติดเชือทางเพศสัมพันธ์อื่นๆ ด้วย
เอกสารอ้างอิง
1. Chosidow O. Clinical practices. Scabies. N Eng J Med 2006; 354(16): 1718-27.
2. Scheinfeld N. Controlling scabies in institutional settings: a review of medications, treatment models, and implementation. Am J Clin Dermatol 2004; 5(1): 31-7.
3. Karthikeyan K. Scabies in children. Arch Dis Child Educ Pract 2007; 92: 65-9.
4. Strong M, Johnstone PW. Interventions for treating scabies. Cochrane Database of Syst Rev. 2007; 3: CD000320.
Ill

Foot Patch

Posted on กุมภาพันธ์ 27, 2014, in บทความ. Bookmark the permalink. ใส่ความเห็น.

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

%d bloggers like this: